Mad Men (2007-2015) – Bölüm 2

Mad Men (2007-2015) Yazı Dizisi: Bölüm 2:

Kadın–Erkek İlişkileri

Dizide erkeklerin büyük kısmı kadın peşinde koşan, ağır içki içen ve sigarayı ağızlarından düşürmeyen tipler olarak karşımıza çıkıyor. Evliliğin onlar için neredeyse hiçbir anlamı yok. Her gece istedikleri herhangi bir kadınla birlikte olabiliyorlar; hatta bu kadınlar şirketlerindeki sekreterler, bir aile dostlarının eşi ya da iş arkadaşlarının karısı bile olabiliyor. Kendi eşleri söz konusu olduğunda son derece kıskanç davranırken, bir arkadaşlarının eşine sarkmaları son derece doğal bir şeymiş gibi karşılanıyor. Karıları onlar için sadece ev ve çocukların bakımını üstlenen, akşam eve döndüklerinde yemeklerini hazırlayan ve kıyafetlerini düzenli tutan bir tür hizmetçi konumunda. Bu hizmetçiyi arada bir mutlu etmek için onunla yatmaları da kendilerince yeterli görülüyor.

Kadınların büyük kısmı ise (özellikle sekreterler), erkek avcısı olarak resmediliyor. Gözlerine kestirdikleri yakışıklı ve paralı erkeklerle birlikte olup onların paralarını elde etmek için her şeyi yapabilecek sinsi karakterler gibi gösteriliyorlar.
Yine de hem kadınlar hem erkekler arasında bu kalıpların dışında kalan istisnai karakterler yok değil.

Ofislerinde çalışacak sekreterleri âdeta bir metrese seçer gibi işe alıyorlar; çoğu sekreter de bunun farkında olarak ve bundan faydalanmayı planlayarak o pozisyonlara giriyor. Ancak kalp krizi geçirdikten sonra karısı ve kızına sarılıp kendi ailesinin varlığını yeniden hatırlayan Roger, tüm yozluğun içinde dizinin en ilginç ve belki de en samimi karakterlerinden biri hâline geliyor.
Çalışan kadınların, iş–kariyer–pozisyon uğruna erkeklerin her istediğini yapmaya hazır karakterler olarak çizilmesi ise oldukça tartışmalı bir konu.

Dizide bazı davranışlar sanki insanların sarhoşluğuna bağlanmış gibi gösterilse de şu gerçeği unutmamak gerekir: İnsanlar sarhoşken aslında ayıkken asla düşünmeyecekleri davranışları yapmazlar; sadece daha rahat davranırlar. Yaptıkları, zaten içlerinde yapmak istedikleri şeylerdir. Bir yetişkin ne kadar içtiğinde ne hale geleceğini bilir. Çok istisnai durumlar dışında sık sık kontrolünü kaybedecek kadar içen biri aslında ne yaptığının farkındadır.

Betty, eve gelen eşi Don’a çocuklarla hiç ilgilenmediğini ve evle ilgili hiçbir sorumluluk almadığını söylediğinde Don buna öfkelenerek “Faturaların, sırtınızdakilerin ve daha birçok şeyin parasını ödüyorum.” diye cevap verir. Bu yaklaşım o dönem Amerika’sında üst sınıf bir evli erkeğin aileye ve hayata bakışının tipik bir örneğidir. Don, bunun yeterli olduğunu; ev ve çocuklarla ilgili tüm sorumluluğun kadına ait olduğunu düşünür. Kendisi ise neredeyse bir bekar erkek gibi yaşamaya devam etme hakkına sahiptir. Üstelik Don dizideki en “düzgün” erkek karakterlerden biri olarak sunulmaktadır.

Sekreter grubunun lideri Joan’ın doktor olan kocası Vietnam’dan döndüğünde, önceki sözünün aksine yeniden Vietnam’a dönmesi gerektiğini söyler. Bu yüzden Joan ile tartışır; çünkü orduya yazılırken Joan ile bambaşka konuşmuştur. Üstelik Joan, kocasının doktorluk kariyerinin en başında bütün yükünü sırtlanmış, onun maddi ve mesleki başarısızlıklarını telafi etmeye çalışmıştır. Joan buna çok kızar ve ona gitmesini ve bir daha dönmemesini söyler. Kocası, “Ordunun bana ve liderliğime çok ihtiyacı var.” dediğinde Joan “Ordunun sana kendini erkek gibi hissettirmesine sevindim, çünkü ben bunu yapmaya çalışmaktan artık bıktım.” diye karşılık verir. “Ordu kendimi iyi biri gibi hissettiriyor.” diyen kocasına Joan, “Sen hiçbir zaman iyi biri olmadın, evlenmeden önce bile.” der. Sonunda adam, birçok erkek karakter gibi ailesine sahip çıkma ve sevme sorumluluğunu üstlenemeyerek orduya kaçar.

Don, Megan’la olan ikinci evliliği sırasında oturdukları apartmanda ünlü bir kalp cerrahının eşiyle ilişkiye girer. Kadın bu ilişkiyi bitirdiğinde Don bunu kabullenemez ve onu takıntı hâline getirir; sürekli arar, kapılarına gider, evde olup olmadığını anlamaya çalışır — neredeyse bir ergen gibi davranır. Kadın son telefon görüşmesinde Don’a artık kendisini aramamasını, bir zamanlar Megan’ı da sevdiğini hatırlatarak Don’un güvenilmez bir adam olduğunu yüzüne vurur.

Dizide resmedilen erkekler hafif ve eğlenceli kadınlardan hoşlanıyor ve onlarla birlikte olmak istiyorlar. Fakat kendi eşleri ya da sevgililerinin böyle davranmasına asla tahammül edemiyorlar. En üzücü yanı ise, eşlerine karşı hiç empati duymamaları ve cinsellik konusunda bekar bir insandan bile daha rahat davranmaları.

Şirket İçi İlişkiler

Dizi tipik Amerikan şirket ve çalışma tarzını gözler önüne seriyor. Avrupalı bir şirkette çalışmış kişilerin yadırgayacağı ve nefret ettiği türden ilişkiler ve davranış biçimleri sergileniyor. Ne yaşı ne de pozisyonu önemli: Ergen karakterli kişilerin ciddi sorumluluklarda çalışabilmesi, şirket içi disiplinin neredeyse hiç olmaması şaşırtıcı. Aslında burada gördüğümüz çalışma kültürü, ilerleyen yıllarda Amerika’da iflas eden birçok büyük şirketin (özellikle finans sektörünün) neden battığını da açıklıyor. Dünyanın başka hiçbir ülkesinde yönetici yapılmayacak karakterde insanların büyük şirketlerde gözde yöneticiler olması dizide çok net gösteriliyor.

Reklam şirketleri âdeta zengin erkeklerin kendilerine eğlence alanı yarattıkları, alkol ve kadın ihtiyaçlarını kamufle ettikleri mekanlar gibi resmediliyor. Ajanslar neredeyse metresler için hazırlanmış birer “garsoniyer” gibi.
Kadınlar hâlâ ikinci sınıf çalışanlar; erkeklerin altında çalışmalarının doğal olduğu, hiyerarşinin ancak böyle kurulabileceği düşüncesi her yerde hissediliyor. Bu hiyerarşi öyle dayatılmış ki neredeyse askeri düzeni andırıyor.

Peggy sekreterlikten yazar pozisyonuna terfi ettiğinde bir radyo reklamı için gelen genç kıza erkeklerden öğrendiği şekilde, sert ve küçümseyici davranıyor. Bu, orduda çavuş olmuş bir erin diğer erlere kötü davranması gibi.

Şirket içi terfi ve pozisyon öylesine önemli ki, dizinin önemli karakterlerinden Pete Campbell, babası öldüğünde bile “Şimdi ne yapmam gerekir? İnsanlar beni nasıl görür?” diye düşünüyor. Kariyeri, insanların gözündeki imajı her şeyden önemli. Aynı anda annesi seyahatini iptal etmek zorunda kaldığı için üzgün, Pete ve abisi ise babalarından kalan mirası tartışıyor.

Amerikan şirket pratiğini çok iyi anlatan örneklerden biri, Sterling Cooper’ın orta ölçekli müşterisi Mohawk Airlines’ı müşteri listesinden çıkarması. American Airlines gibi çok daha büyük bir müşteri alabilmek için başka bir havayolu şirketiyle çalışmamaları gerekiyor. Daha fazla kazanç için sadakatten ve iş ahlakından tamamen vazgeçiliyor. Üstelik American Airlines’ın bir uçağı düşmüş, büyük bir kriz yaşanmışken.
Don ekibini topluyor ve bu reklamı hazırlarken “geçmişi tamamen unutmalarını” ve geleceğe dönük hayaller satmalarını istiyor. O dönem Amerika’da Kennedy başta; ülkenin Rusya karşısında uzay yarışında geri kaldığı konuşuluyor. Ay’a gitme hayali, Amerikan rüyasının yeni vitrini. Bu sahne reklamcılığın özünü de özetliyor: Müşteriye hayal satmak.

Eşcinsellik hâlâ tabu ve hastalık olarak kabul ediliyor. Şirket içinde birinin eşcinsel olduğu anlaşıldığında ona uzaylıymış gibi davranılması, iğrenme ifadeleri, alaycı bakışlar o dönem Amerika’sının ırk, cinsiyet ve cinsel yönelim konusunda ne kadar tutucu ve maço olduğunun göstergesi.

Üst düzey erkek yöneticiler geceleri dışarı çıkıp kadınlarla olduktan sonra sabah duş bile almadan ofise geliyor, ofiste tıraş olup çekmecelerindeki yedek gömlekleri giyiyorlar. Bu yaşam tarzı herkesçe biliniyor; hatta yedek gömleklerini bile bazen sekreterleri alıyor. Tüm bu sahneler, dışarıdan jilet gibi görünen Amerikan yöneticilerinin aslında bir ter–sigara kokusu yumağı olduğu hissini veriyor.

Bir yılbaşı gecesi, ofiste sadece Don Draper ve İngiltere’den gelmiş yönetici Lane Pryce kalıyor; aileleriyle vakit geçirecek kimseleri yok. Don’un davetiyle önce sinemaya, ardından yemeğe gidiyorlar. Don Lane’e bir kız arkadaşını çağıracağını, isterse Lane için de bir kadın ayarlayabileceğini söylüyor. Lane reddedince Don şaşırarak “Peki ne yapacaksın ki?” diye soruyor. Bir Amerikan üst düzey reklam yöneticisine göre boş zaman ancak bir kadınla geçirilebilir.

Aile ve yalnızlık temasında ise Joan, doğum izninden döndüğünde Lane Pryce’ın odasında ona evde annesi ve bebeği olsa bile kendini çok yalnız hissettiğini söylüyor. Aranmadığını, unutulmuş hissettiğini dile getiriyor. Yalnızlığın aileyle bile tam olarak çözülemeyeceğini gösteren bir an. Benzer şekilde Betty de Don’la evliliğinde çocuklarına rağmen derin bir yalnızlık içindedir.

Don’un sekreteri olan Megan ile evliliği ve Megan’ın bir süre daha şirkette çalışmaya devam etmesi, şirket içinde birçok çirkin davranışla nasıl yanlış bir şey olduğu çok iyi anlatılıyor. Bugün birçok büyük uluslararası şirkette tamamen yasak olan bir durum bu.

Hem kadınların erkeklerden aşağı, hem de şirket metası gibi görüldüğünü gösteren en sert örneklerden biri Jaguar’ı müşteri kazanmaya çalışma sürecinde ortaya çıkıyor. Jaguar yöneticisi işi onlara vermek için şirkette görüp beğendiği Joan’la birlikte olmak istiyor. Bunu hakaret kabul edip masadan kalkması gereken ekibimiz, biraz daha para kazanmak adına bir iş arkadaşlarını müşteriye “sunmayı” normal karşılıyor. Yani kendilerini müşterinin gözünde açıkça bir “ahlaken sorunlu bir aracılık rolüne bürünmek” konumuna düşürmekte bile sakınca görmüyorlar.

Buraya tıklayarak sitemizden yazının önceki bölümünü okumayı unutmayın! Devamı gelecek…

Yazar: Ruşen Ertan