Pluribus (2025)
Vince Gilligan
TV Dizisi | Dram | Distopik Bilim Kurgu | 45′ x 9
Amerika Birleşik Devletleri
Rhea Seahorn | Karolina Wydra | Carlos-Manuel Vesga
Ödüller ve Festivaller
1 Ödül , 8 Adaylık
Pluribus: Teslimiyetin Karşı Konulamaz Cazibesi ve Özgür İradenin Bedeli
Breaking Bad, Better Call Saul, X Files gibi dünyada dikkat çeken yapımlarla tanıdığımız Vince Gilligan’ın yeni projesi Pluribus yayınlandığı günden beri oldukça ses getirdi. İlk bölümüyle Imdb listelerine tepeden giriş yaptı, Rotten Tomatoes’da tam puan bile almayı başardı.
Pluribus ilk bakışta bir bilim kurgu gerilim dizisi gibi görünse de, özünde insanlığın temel doğası, bireysellik ve toplumsal rıza üzerine felsefi sorgulamalar içeren bir yapım. İlk beş bölümü, bu soruları modern toplumun ruh haliyle örtüşen çarpıcı temalar üzerinden işlemekte.
Hepimiz bazen, çevremizdeki herkesi; üstlendikleri sorumlulukları ve yaşadıkları keyifli anları yansıtan o kusursuz mutluluk imajıyla hayatını sürdürdüğü bir tek kendimizin uyum sağlayamadığımızı hissettiğimiz anların ortasında sıkışmış hissetmiyor muyuz? Böyle hissettiğiniz anlarda yalnızlığınızın, acınızın, disfonksiyonlarınızın ve mutsuzluğun, kolektif bir zihinde toplanarak tüm nefretinizin ve kederinizin topyekün yok olduğunu mutlaka siz de bir kere hayal etmişsinizdir. İlk bakışta oldukça çekici, hatta insan olmanın doğasıyla çekilen acıdan nihai bir kurtuluş gibi duruyor, değil mi? Peki ya bu dileğiniz gerçekleşseydi, bu zorunlu mutluluk hala hayal ettiğiniz kadar karşı konulmaz ve çekici olur muydu? Yoksa tek kollektif bir zihinde buluşmuş mutsuzluğa ve yalnızlığa yabancı milyonlarcasıyla birlikte çokluğa teslim olmaya razı gelir miydiniz?
“E Pluribus Unum” ve Bireyselliğin Silinişi
“E Pluribus Unum” Latince’de “Çokluktan Tekliğe” anlamına gelir ve geleneksel olarak Amerika Birleşik Devletleri’nin gayri resmi mottosudur. Bu, birçok eyaletin tek bir ulus olarak birleşmesi fikrini, yani bireysel farklılıkların ve özerkliklerin bir araya gelerek daha güçlü, birleşik bir bütün oluşturmasını simgeler.
Geleneksel anlamda “tekliğe” geçiş, bir siyasi veya kültürel birlikteliği ifade ederken, Pluribus evrenindeki virüsün yarattığı “tekliğe” geçiş, biyolojik ve zihinsel bir birleşmedir. Bu, birleşme öncesindeki insanlığın doğal halidir; farklı düşüncelerin, duyguların, inançların, hafızaların ve iradelerin varlığıdır. Bu “çokluk” çatışmayı, anlaşmazlığı ve dolayısıyla ilerlemeyi ve insan olmanın dinamiğini mümkün kılar. Yeni dünyada oluşan Kovan Zihni bu mutlak “tekliği” temsil eder. Artık bireysel düşünce, duygu veya bilinç yoktur. Herkes aynı mutluluğu, aynı bilgiyi paylaşır ve kendinden bahsederken “bu birey” ifadesini kullanır. Zihinsel “çokluk” ortadan kalkmış, yerini tek tip, homojenize bir bilinç almıştır.
Pluribus, bu ideal birliği bilinçli bir tercihten, virüsümsü zorunlu bir bağlanma şekline dönüştürerek inceliyor. Farklılıklar tamamen siliniyor ve her bir kişilik, karşı konma fırsatı tanınmadan tek bir ana akla bağlanıyor. Bu durum, bireyselliğin, kimliğin ve özgür iradenin topyekün ölümüne neden oluyor.
Carol ve Diğerleri
Hikayenin başlangıcında Pluribus virüsü, bir laboratuvar sızıntısı sonucu ortaya çıkar ve öncelikle ısırma, öpüşme veya temasa benzer biyolojik yayılım yollarıyla dünya genelinde hızla bulaşır. Bu virüs, etkilediği bireyleri tek bir kollektif bilince, yani Kovan Zihni’ne bağlar.
Bu tek akılda birleşme hali, küresel çapta neredeyse tüm insanlığa yayılır ve bulaşan herkesin tüm yaşam deneyimlerini, yeteneklerini ve bilgilerini ortak kullanılan dev bir havuza dönüştürür. Bununla birlikte hem şaşırtıcı hem ürkütücü sonuçlar doğar. Artık 7 yaşındaki bir çocuk dahi, havuza erişimi sayesinde karmaşık bir cerrahi ameliyatı kusursuz şekilde yapabilmekte, hayatında hiç yolculuk yapmamış 40 yaşındaki bir birey, kolektif pilotluk bilgisini kullanarak sorunsuz bir şekilde uçak sürebilmektedir.
Dünya’daki bu küresel birleşmeden etkilenmeyen, virüse karşı doğal bağışıklığı olan bir avuç birey de vardır. Dünya üzerinde bu durumdan etkilenmeyenler, Carol dahil olmak üzere toplam 13 kişidir.
Virüsün getirdiği zorunlu mutluluğa karşı Carol’ı (Rhea Seehorn) benzersiz kılan şey, onun diğer herkesin aksine oldukça mutsuz ve yalnız bir birey olmasıdır. Hatta Pluribus salgınından önce bile Carol, derin bir kişisel krizin eşiğindedir.
Hayatını kazanmak için nefret ederek yazdığı romantik fantezi kitapları onu zengin ve meşhur yapmış olsa da, bu durum sadece onun içindeki huzursuzluğu ve hayattaki amacını sorgulama halini derinleştirmiştir. O, kolektif mutluluk dayatılmadan önce de potansiyelini gerçekleştirmek ve yaratıcılığını gerçekten tatmin edici bir yöne sürmek için kariyerini farklı bir yola yönlendirmek istemektedir.
Bu nedenle, virüsün getirdiği zorunlu uyum ve kederi silme hali, Carol için bir kurtuluş değil, zaten sorguladığı, sahte ve içi boş bir varoluşun küresel bir dayatmasıdır. Virüs, onun nihayet gerçek kimliğini bulma arayışını trajik bir şekilde kesintiye uğratmış ve onu, en çok aradığı şey olan bireysel özgürlüğün son savunucusu haline getirmiştir.
Carol’ın direnişini bu kadar hayati kılan da budur; o sadece bir muhalif değil, yeni düzende kalan son insanlık kalıntısının en öfkeli ve ısrarcı sesidir. Onun gibi hala özgür iradeye sahip olan diğerleri bu durumu kabul etmiş, bu durumdan faydalanır hale gelmiş ya da Carol kadar öfkeyle karşı koyamamışken, Carol tekliğe karşı çokluğun sembolü olarak yalnız kalmakla yetinmez. Dünyayı bu virüsten kurtarmayı kafasına koymuştur.
Uyum ve Mutluluğun Zorla Dayatılması
Dizideki “tekliğe” ulaşmanın bedeli, iradenin ve özerkliğin kaybıdır. Bu, sloganın ideolojik olarak ne kadar tehlikeli bir yöne çekilebileceğinin bir örneğidir. Geleneksel “E Pluribus Unum”, demokratik bir ortamda çeşitliliğin birlikteliğini vurgularken; Pluribus‘taki “Unum”, totaliter bir rıza rejimidir. Tek bir “doğru” yaşama biçimi vardır, o da mutluluk olarak tanımlansa da aslında hissizlik ve mutlak ortaklaşmadır. Carol’ın mutsuzluğu ve karşı duruşu, bu tekliğe yönelik varoluşsal bir tehdit olarak algılanır.
Carol, bağışıklığı sayesinde hayatta kalan iradenin temsili haline gelir. O, tüm dünyanın ulaştığı zihinsel ve duygusal birliğe karşı duran son bireydir. Onun mücadelesi, Pluribus Unum‘daki “Pluribus”un (çokluğun) var olma hakkının mücadelesidir.
Öyle ki, Carol’ın her duygusu, geri kalan milyonlarca insanın oluşturduğu kolektif zihin üzerinde yoğun bir etki yaratır. Carol’ın öfke patlamaları, sarkastik istekleri veya duygusal krizleri; topluca yaşanan sorunlara, hatta milyonlarca kişinin ölümüne neden olabilecek ciddi hasarlar verebilmektedir. Bu durum, onun bireysel acısının ve öfkesinin, kollektif düzen için ne kadar güçlü ve tehlikeli bir siyasi eylem haline geldiğini gösterir.
Carol, tüm bu olanlara ve yarattığı yıkıcı etkilere rağmen dünyayı eski haline getirecek yöntemi aramaktan asla geri durmaz.Ortak zihni paylaşan bireylerin mutlak bir dürüstlükle hareket etmek zorunda olduklarını, yani yalan söyleyemediklerini keşfederek bu dürüstlüğü bir silah olarak kullanır ve tek başına direnmeye devam eder.
Hatta bu kararlı direnişin bir sonucu olarak, ortak zihnine dahil tüm insanlar Carol’ın yaşadığı şehri terk eder ve onu, en çok arzuladığı yalnızlığına, ancak küresel bir terkedilmişlik hissiyle yapayalnız bırakırlar. Bu durum, Carol’ın mücadelesini sadece bireysellik savaşı olmaktan çıkarıp, aynı zamanda modern dünyada yalnızlığın ve dışlanmışlığın uç bir alegorisi haline getirir. Bu, üretim haline, insan oluşa zorlama eylemidir. Yani, gerçek varoluşun sadece kabullenme değil, aynı zamanda reddetme yeteneği olduğunu kanıtlar.
Gilligan’ın Sorduğu Kaçınılmaz Soru
Pluribus, yalnızca bir virüsün ya da kolektif bilincin hikâyesi değil; insan olmanın ağırlığını taşımanın, acının ve özgür iradenin değerini anlamanın hikâyesidir. Vince Gilligan, izleyiciyi yalnızca bir distopyanın içine atmıyor, aynı zamanda rahatsız edici bir iç yüzleşmeye davet ediyor:
Gerçekten özgür olmak mı, yoksa acısız bir mutluluğa teslim olmak mı?
Bu seçim, dizinin evreninde Carol ile kolektif bilinç arasındaki çatışmanın merkezinde durduğu gibi, modern dünyada da hepimizin önünde duran sessiz bir ikileme dönüşüyor. Teknolojinin, konforun ve zorunlu uyumun giderek arttığı çağımızda Pluribus bize şunu hatırlatıyor:
İnsan olmayı mümkün kılan şey mutluluk değil, seçim yapabilme hakkıdır.
Bu noktada Gilligan’ın bir röportajda söylediği sözler, dizinin niyetini netleştirir nitelikte:
“It was a great moment in the writers’ room where two of my writers argued over this. I just sat back, I was just tickled, because that’s the kind of show I wanted to make.”
Gilligan izleyiciyi edilgen bir konfor alanına yerleştirmek değil, hızla gelişen teknoloji ve yapay zekâ çağında uyuşmaya yüz tutmuş zihinlerimizi yeniden çatıştırmaya iteklemek istiyor. Günümüzde üretim halini askıya alan, düşünmeyi erteleyen, sorgulamayı unutan zihinsel atalete karşı Gilligan, tartışmayı bilerek körükleyerek bizi yeniden düşünmeye ve üretmeye zorluyor.
Pluribus’un en çarpıcı yanı da tam burada saklı — Gilligan bize açık bir yanıt vermiyor. Onun yerine, kucağımıza bir soru bırakıyor:
Acısız bir dünyaya kavuşmak pahasına özgür iradenizi feda etmeye razı mısınız? Yoksa bizi insan yapan etkenlerin sonucu katlanılmaz bir mutsuzluk bile olsa bunu deneyimlemeye değer mi?
Yazar: Zehra Eda Sert
