HOLLYWOOD FAUST: Art House’dan Hollywood’a Geçişin Bedeli Part 1

Sinema tarihinde, bağımsız ya da ulusal sinemanın özgün damarıyla parlayan bazı yönetmenlerin, Hollywood’un cazibesine kapıldıklarında yaşadıkları dönüşüm, tekrar tekrar anlatılan birer masal gibidir; yakın zamanda Amerika’ya uğurladığımız Lanthimos ve Aster, ondan önce Iñárritu, Verhoeven, daha öncesinde Hitchcock ve en eski örneklerinden Murnau ve Lang gibi. Motivasyonları ticari kaygılar ve daha büyük bir izleyici kitlesine ulaşma hedefi olarak değişse de, genellikle bu geçiş, yönetmenler adına sanatsal ağırlığını koruyamayan, daha az katmanlı ve “kolay sindirilebilen” filmlerle sonuçlanır. Özgün, deneysel, zorlayıcı ve cesur alt metinleri güçlü bağımsız filmlerden, ana akıma hitap eden anlatılar içeren büyük bütçeli, gişe hedefleyen yapımlara geçiş kaçınılmazdır.

Bahsettiğimiz bu “parlak yetenekler”in Hollywood’un kancasına takılmasıyla birlikte artık şeytanla bir anlaşma yapılmış gibidir: maddi kazançlarının üzerindeki olumlu etki elbette ki gözardı edilemez; sınırsız imkanlar, büyük bütçeler, dünya çapında dağıtım ağları… Ancak Faust’un anlaşma şartları hiç hafif olmayacaktır; bu onların yetenek, özgürlük ve özgün kimliklerine mal olur. Bu iki paradigmanın kesişimi de yedinci sanat adına arthouse-Hollywood arasında bir limbo oluşturur. Kimileri bu anlaşmayı kendi lehine çevirmeyi başarır; kimileri ise limbo estetiğinde, yani arthouse’un radikal derinliğini ve Hollywood’un parlak yüzeyselliğini aynı anda tatmin edemeyen gri bir ara bölgede sıkışıp kalır.

Bu yazı, 1920’lerden günümüze dek arthouse’dan Hollywood’a geçiş yapan yönetmenlerin tarihsel çizgisini, “ruhunu satanlar” ile “şeytanla dans ederek hayatta kalanlar” arasındaki ayrımı merkeze alarak incelemektedir.

İlk Dalga: Weimar’dan Hollywood’a (1920’ler – 40’lar)

Hikayenin kökenleri, 1920’lerin sonunda Weimar Almanyası’ndan Hollywood’a uzanan yönetmen göçüne kadar gider. Alman dışavurumcu sinemasının en etkili figürlerinden biri olan F.W. Murnau, Nosferatu (1922) ve Faust (1926) gibi filmlerle sinema dilini yeniden kurmuştu. 1924 tarihli Der letzte Mann (The Last Laugh), sinemasal anlatı dilinde devrimci bir adım olarak görülür. Murnau ve görüntü yönetmeni Karl Freund’in birlikte geliştirdiği “entfesselte Kamera” (özgürleşmiş kamera) tekniği, karakterin bakış açısını izleyiciyle birleştirerek modern sinema anlatısında subjektif kameranın önünü açmıştır. Artık uluslararası üne kavuşan yönetmenin 1927’de Hollywood’a geçtiğinde çektiği Sunrise: A Song of Two Humans, sinema tarihinin en şiirsel filmlerinden biri oldu. Ancak gişe başarısızlığı Murnau’nun stüdyo kontrolü altında çalışma biçimini zorunlu kıldı; Four Devils (1928) gibi filmler daha kontrollü üretim koşullarında çekildi ve bazıları günümüzde kayıptır. Sonuçta Murnau’nun stüdyo sisteminde nefes alması pek mümkün olmamış, yönetmenin sinema kariyeri son bulmuştur.